Oranje en Nederland

"Oranje" is weer in. Kijk maar naar de hoge kijkcijfers van programma's als "Blauw bloed". Ons vorstenhuis is wel eens minder populair geweest. De laatste koninginnen hebben er ook van alles aan gedaan om dichter bij het "volk" te komen. En bij onze nieuwe koningin, prinses Maxima, is dat niet anders. En ook de kleine Amalia, die eens koningin zal worden, begeeft zich al regelmatig onder het volk.

Prins Willem was in Parijs onder geheimzinnige omstandigheden overleden. Hij was de kroonprins. Maar gelukkig had hij nog broers. De ene, Maurits, was al jong overleden in 1850. Hij was nog maar zes jaar oud. Een jaar daarna was Alexander geboren, genoemd naar een in 1848 overleden broer van de koning. Deze prins was een echt zorgenkind, vaak ziek en zwak van gestel. Hij droeg zelfs een ijzeren korset. In de openbaarheid verscheen hij nooit. Nu hij de kroonprins werd, zag het er voor de voortgang van het Oranjehuis slecht uit.

We zijn de geschiedenis van ons vorstenhuis gestart midden in de 19e eeuw, zo'n 150 jaar geleden. We zagen, dat het toen een uitgebreide familie was. En ook, dat leed hen niet bespaard is gebleven.

Van ds. Gunning hoorden we hoeveel vorstelijke personen er goed honderd jaar geleden in Den Haag woonden, een hele grote familie. Maar daar zou spoedig verandering in komen. Ik heb 't u al eerder verteld. In nauwelijks enkele jaren tijds bleef koning Willem III alleen over.

U hebt eerder kunnen lezen, hoe Gunning heel ontroerend over de Oranjes schrijft. En dat in de crisistijd! "L'Oranger fleurira!" De Oranjestam zal weer uitbotten! Hij had een voorspellende geest en was een grote optimist. Dat hadden we in die moeilijke jaren vlak voor de 2e wereldoorlog ook wel nodig.

Waarin een klein land groot kan zijn. Duidelijk is, wat koningin Emma hiermee bedoelde. Liefde en zorg voor elkaar, respect voor je medemens, kortom gewoon sociaal bezig zijn.

Koningin Wilhelmina is altijd een trouw kerkgangster gebleven. Ik herinner mij nog, vanuit mijn jeugd in Apeldoorn, hoe zij de kerk binnenschreed, samen met haar hofdame Freule Roëll: de kleine gestalte van de Majesteit en daarachter die lange dame. De Koningin, later natuurlijk de Prinses, had zo haar voorkeur. Zij dacht zeer oecumenisch. Het hoefde dus niet speciaal een Hervormde kerk te zijn.

Op 6 september 1898 werd de jonge koningin plechtig ingehuldigd, zoals dat heet. Het gebeurde in de Nieuwe Kerk te Amsterdam. Het moet een onvergetelijk schouwspel geweest zijn. Onder het feestelijk lawaai van 101 saluutschoten en klokgelui betrad de jonge vorstin de kerk. Een gracieuze verschijning!

Wilhelmina zal 2 wereldoorlogen meemaken, als koningin van een klein land, terwijl zij sterk verwant is aan het land dat de oorlog beide keren ontketende: Duitsland. Dat bracht haar ongetwijfeld in een moeilijke positie.

Toen die vreselijke wereldoorlog in 1918 eindelijk ten einde was, kregen we in Nederland nog een vervelende nasleep. Ons land was weliswaar neutraal geweest, maar toch kwam toen de Duitse keizer nog...

In 1934, toen ik geboren werd, na het overlijden van prins Hendrik, bestond ons vorstenhuis weer net als in 1890 uit twee vrouwen: moeder en dochter. Maar het volk leefde wel met haar mee. De beroemde volksdichter Clinge Doorenbos maakte er zelfs een gedicht over...

Tijdens de oorlog heeft koningin Wilhelmina veel betekend voor het Nederlandse verzet. Zij was de ziel van "Radio Oranje", een echte "Moeder des Vaderlands". Maar ook prinses Juliana en prins Bernhard deden, wat zij konden, om hun volk moed in te spreken. Zo sprak de prinses op haar 34e verjaardag de volgende woorden tot haar volk, over de radio in Canada...

Vanuit Canada maakte Juliana 'goodwill reizen' naar de Verenigde Staten, waar zij overlegde met president Roosevelt en bevriend werd met diens vrouw Eleonore. Ook heeft zij in die jaren verschillende keren de West-Indische gebieden bezocht: Suriname, Curaçao en de overige Antillen. In september 1944 leek het einde van de oorlog in zicht en vloog de prinses naar Engeland. Helaas, de slag om Arnhem liet zien, dat de oorlog nog lang niet voorbij was. De verschrikkelijke Hongerwinter stond voor de deur. Toen ging de prinses weer terug naar Canada om tenslotte op 3 mei 1945 eindelijk in Nederland terug te keren.

Door de tanende gezondheid van koningin Wilhelmina werd het duidelijk, dat aan haar vijftigjarige regeerperiode een spoedig eind zou komen. In september 1948 was 't zo ver. De oude koningin deed afstand van de troon en twee dagen later vond de plechtige inhuldiging van de nieuwe vorstin plaats.

Koningin Juliana heeft het bij tijd en wijle zeer moeilijk gehad. Er waren stormen te over in haar leven! Hoe leefde zij mee met de rampgebieden in Zeeland en West-Brabant en de Zuid-Hollandse eilanden, na de bittere stormnacht van 2 februari 1953. Zij bezocht het ondergelopen land en troostte de mensen, die familieleden, have en goed veloren hadden. Maar gelukkig kon zij ook op bezoek gaan in het nieuwe land, aan de zee ontrukt, de drooggevallen polders in het IJsselmeer.

Toen koningin Juliana op 30 april 1979 zeventig jaar werd, gingen er geruchten, dat zij zou gaan aftreden. Maar premier Van Agt had officieel dit gerucht ontkend, het zou in dit jaar nog niet gebeuren! Toch zou het de laatste Koninginnedag op Soestdijk worden. En deze dag (het was immers een "kroondag"!) werd uitbundiger gevierd dan ooit. Onze koningin had de leeftijd der sterken bereikt!

Op het eind van het gedenkwaardige jaar 1979 komt dan toch het bericht, dat velen reeds lang verwacht hadden. Eerst was het nog inofficieel, maar op 31 januari 1980 werd het de wereld kond gedaan middels een radiotoespraak van de koningin zelf. Zij zei het zo prachtig: "Bij iedereen, die oud wordt, doet vroeger of later het nuchtere feit zich voor, dat de krachten gaan afnemen en dat zo iemand zijn taak niet meer kan volbrengen als voorheen..."